Rękojmia, a w relacji konsumenckiej odpowiedzialność za niezgodność towaru z umową, wynika z przepisów i obciąża sprzedawcę. Gwarancja jest dobrowolnym zobowiązaniem gwaranta, najczęściej producenta, którego zakres określa oświadczenie gwarancyjne. To dwa niezależne tryby reklamacji – wybór jednego nie zamyka drogi do skorzystania z drugiego.
Rękojmia a gwarancja – najważniejsze różnice
| Cecha | Rękojmia, czyli odpowiedzialność za niezgodność towaru z umową | Gwarancja |
|---|---|---|
| Podstawa prawna | Przepisy prawa, w szczególności ustawa o prawach konsumenta i Kodeks cywilny | Dobrowolne oświadczenie gwaranta |
| Kto odpowiada? | Sprzedawca, u którego kupiono towar | Gwarant wskazany w karcie gwarancyjnej, np. producent, importer lub dystrybutor |
| Czas trwania | Co do zasady 2 lata od wydania towaru konsumentowi | Termin określony przez gwaranta. Jeśli go nie podano, przyjmuje się 2 lata |
| Zakres roszczeń | Naprawa, wymiana, obniżenie ceny albo odstąpienie od umowy na zasadach ustawowych | Uprawnienia opisane w oświadczeniu gwarancyjnym, najczęściej naprawa lub wymiana |
Na czym polega rękojmia i gwarancja?
W sprzedaży konsumenckiej określenie „rękojmia” jest nadal powszechnie używane, ale od 1 stycznia 2023 r. podstawą reklamacji konsumenta wobec sprzedawcy jest przede wszystkim odpowiedzialność za niezgodność towaru z umową. Sprzedawca odpowiada za to, że rzecz odpowiada umowie, opisowi, przeznaczeniu oraz uzasadnionym oczekiwaniom kupującego.
Niezgodność może dotyczyć wady fizycznej, czyli na przykład uszkodzenia, braku deklarowanej funkcji, niekompletności albo niezgodności z opisem. W przypadku konsumenta może chodzić również o nieprawidłowy montaż wykonany przez sprzedawcę lub konsumenta zgodnie z instrukcją.
Wada prawna występuje wtedy, gdy sprzedany towar należy do osoby trzeciej, jest obciążony prawem osoby trzeciej albo korzystanie z niego jest ograniczone na podstawie decyzji lub orzeczenia właściwego organu. Tego rodzaju odpowiedzialność wiąże się z ustawową ścieżką wobec sprzedawcy, a nie ze standardową gwarancją producenta.
Gwarancja działa inaczej. Powstaje wtedy, gdy gwarant składa oświadczenie, na przykład w karcie gwarancyjnej, instrukcji lub reklamie. Dokument powinien wskazywać, czego dotyczy ochrona, jak długo trwa, jakie wady obejmuje i w jaki sposób zgłosić problem. Gwarant może zobowiązać się do naprawy, wymiany rzeczy, zwrotu ceny albo wykonania innej usługi. Nie musi jednak przyznawać wszystkich uprawnień dostępnych w ramach odpowiedzialności sprzedawcy.
W ramach odpowiedzialności za niezgodność towaru z umową konsument może domagać się:
- bezpłatnej naprawy towaru;
- wymiany towaru na zgodny z umową;
- obniżenia ceny, jeżeli spełnione są ustawowe warunki;
- odstąpienia od umowy, zwłaszcza gdy niezgodność jest istotna albo sprzedawca nie usunął jej w wymagany sposób.
Sprzedawca powinien ponieść koszty doprowadzenia towaru do zgodności z umową, w tym uzasadnione koszty transportu. Jeżeli konsument zażąda naprawy, wymiany lub obniżenia ceny z określeniem kwoty, a sprzedawca nie ustosunkuje się do takiego żądania w ciągu 14 dni, jego stanowisko może zostać uznane za przyjęcie żądania – zgodnie z zasadami przewidzianymi w przepisach.
Kiedy wybrać rękojmię, a kiedy gwarancję?
Wybór zależy od rodzaju wady, czasu, który upłynął od zakupu, oraz warunków zapisanych w karcie gwarancyjnej. Ustawowa ścieżka wobec sprzedawcy często daje szerszą ochronę, szczególnie gdy zależy Ci na obniżeniu ceny albo odzyskaniu pieniędzy. Gwarancja może być wygodniejsza, gdy producent zapewnia serwis door-to-door, krótszy czas naprawy, urządzenie zastępcze lub ochronę dłuższą niż ustawowe dwa lata.
Gwarancja może też okazać się przydatna po upływie okresu odpowiedzialności sprzedawcy, o ile nadal obowiązuje. Jej warunki mogą jednak wyłączać niektóre uszkodzenia, na przykład mechaniczne, albo ograniczać sposób usunięcia problemu do kolejnych napraw. Dlatego przed wyborem sprawdź dokument gwarancyjny, a nie tylko sam fakt, że produkt został objęty gwarancją.
Przy zgłaszaniu wadliwego towaru postępuj w następującej kolejności:
- Sprawdź dowód zakupu oraz dokument gwarancyjny, aby ustalić datę wydania towaru, gwaranta i zakres ochrony.
- Opisz niezgodność i oceń, czy korzystniejszy będzie kontakt ze sprzedawcą na podstawie przepisów, czy zgłoszenie do gwaranta.
- Wybierz jedną ścieżkę w konkretnym zgłoszeniu, wskazując, czego żądasz, na przykład naprawy, wymiany albo obniżenia ceny.
- Złóż reklamację w sposób pozwalający zachować dowód jej doręczenia, na przykład pisemnie, elektronicznie lub przez formularz wskazany przez gwaranta.
Dowód zakupu może mieć postać paragonu, faktury, potwierdzenia płatności lub innego dokumentu pozwalającego ustalić transakcję. Brak papierowego paragonu nie zawsze oznacza brak możliwości dochodzenia roszczeń.
Czy gwarancja wyklucza odpowiedzialność sprzedawcy?
Nie. Gwarancja i odpowiedzialność za niezgodność towaru z umową są niezależne. Jeżeli reklamacja gwarancyjna zostanie odrzucona, możesz skierować roszczenia do sprzedawcy, o ile nadal mieścisz się w ustawowym okresie ochrony. Tak samo wcześniejsze skorzystanie z odpowiedzialności sprzedawcy nie odbiera automatycznie praw wynikających z gwarancji.
Warto jednak zachować dokumenty z pierwszego postępowania, opis usterki i odpowiedź gwaranta lub sprzedawcy. Ułatwi to wykazanie, kiedy wada została zgłoszona i jak przebiegała reklamacja. W przypadku sporu ze sprzedawcą pomoc może zaoferować Rzecznik Praw Konsumenta.
Jeżeli towar jest wadliwy, zacznij od porównania obu ścieżek. Gdy zależy Ci na uprawnieniach wynikających wprost z przepisów, zwykle warto rozważyć zgłoszenie sprzedawcy niezgodności towaru z umową. Gdy karta gwarancyjna zapewnia szybszy lub wygodniejszy serwis, gwarancja może być lepszym rozwiązaniem. Żaden z tych wyborów nie powinien być traktowany jako rezygnacja z drugiej podstawy – o ile przepisy i terminy nadal pozwalają z niej skorzystać.
Materiał ma charakter informacyjny i nie stanowi indywidualnej porady prawnej. W razie sporu o znacznej wartości lub wątpliwości dotyczących konkretnej umowy warto skonsultować sprawę z prawnikiem albo Rzecznikiem Praw Konsumenta.
